⚠ Spoiler!
Χαλᾶ η ἀπόλαυση ἑνὸς ἔργου τέχνης ὅταν ξέρει κανεὶς ἀπ’ τὴν ἀρχὴ τί θὰ συμβεῖ στὸ τέλος;
Θὰ ἔλεγα ὅτι χαλᾶ τότε ἀκριβῶς, ὅταν τὸ ἔργο τέχνης εἷναι κακὸ. Ἡ ἀπόλαυση ἑνὸς καλοῦ ἔργου τέχνης ἀντιθέτως αὐξάνει ὅταν ξέρουμε πῶς θὰ τελειώσει, κι αὐτὸ διότι ἔτσι μποροῦμε νὰ ἐκτιμήσουμε καλύτερα τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖον ὁ καλλιτέχνης χειρίζεται τὴν πλοκή.
Πρὶν διαβάσω τὸ «Ἔγκλημα στὸ Ὄριεντ Ἐξπρὲς» τῆς Agatha Christie, ζήτησα ἀπ’ τὸν φίλο ποὺ μοῦ τὸ δάνειζε νὰ μοῦ ἀποκαλύψει τὸν δολοφόνο. Πραγματικά χάρηκα τὴ μαεστρία μὲ τὴν ὁποῖα ἡ συγγραφέας ἔριχνε τὴν ὑποψία διαδοχικὰ σὲ ὅλους τοὺς ἥρωες τοῦ ἔργου! Παρόλο ποὺ γνώριζα ἐξαρχῆς τὸν δολοφόνο, παρασυρόμουν κι ἔφτανα νὰ πιστεύω ὅτι δὲν μπορεῖ, τὸ ἔγκλημα τὸ εἶχε σίγουρα διαπράξει ὁ ἑκάστοτε ὕποπτος!
Μάλιστα ἕνα ὁρισμένο εἶδος θεάτρου, ἡ ἀρχαιοελληνικὴ τραγωδία, ἀπαιτεῖ πολλὲς φορὲς ἀπ’ τοὺς θεατὲς νὰ γνωρίζουν τὴν πλοκή ποὺ οἱ ἥρωες ἀγνοοῦν, ὥστε ἡ τραγικὴ εἰρωνεία νὰ ἐντείνει τὴ συναισθηματική φόρτιση. Οἱ θεατὲς τοῦ σοφόκλειου «Οἰδίποδα» αὐξάνουν τὴν ἀπόλαυσή τους γνωρίζοντας τὸν φονιὰ ποὺ ψάχνει ὁ πρωταγωνιστής καὶ τὴν τραγική του κατάληξη.
Τὸ ἀριστουργηματικὸ σασπὲνς τῶν ταινιῶν τοῦ Hitchcock δὲν ξεθυμαίνει ὅσες φορὲς κι ἄν τὶς δοῦμε. Τὸ ἀντίθετο θὰ πρόδιδε μέτρια σκηνοθεσία. Ἕνα ἁπλὸ τὲστ γιὰ νὰ ξεχωρίσουμε τὴν ἤρα ἀπ’ τὸ σιτάρι εἶναι νὰ ξέρουμε ἤδη τὴν πλοκὴ ἐκ τῶν προτέρων: τὸ καλό ἔργο τέχνης θὰ γίνει πιὸ ἐνδιαφέρον· τὸ κακὸ θὰ γίνει βαρετό, ὁπότε ἀπλῶς τὸ παρατᾶμε στὴ μέση καὶ κι ἀσχολούμαστε μὲ κάτι πιὸ ἐνδιαφέρον!
Γι’ αὐτὸ δυσκολεύομαι νὰ καταλάβω γιατὶ οἱ spoilers λέγονται ἔτσι.
(Τὴν ἀφορμὴ ἔδωσε ἕνα σχόλιο στὸ ἱστολόγιο τοῦ Νίκου Σαραντάκου).
Χαλᾶ η ἀπόλαυση ἑνὸς ἔργου τέχνης;
πρίμα βίστα εκ της περισπωμένης εννόησα
…μας χαλαρώνει η απόλαυση ενός έργου τέχνης;
Spoilers στα ελληνικά…Μυθοχαλατζήδες;-)
Δεν ξέρω τι να κάνω με το πολυτονικό και το μονοτονικό. Με το ένα πρέπει συνεχώς να λύνεις γρίφους (Υόρκη με ψιλή ή δασεία; μασούρι με οξεία ή περισπωμένη;), το άλλο είναι ημιβάρβαρο.
μυθοχαλαστές ή μυθοκτόνοι :-0
Κοινώς, χαλάστρες.
Θα έλεγα, λύκε, ότι έχεις και δίκιο και άδικο ταυτόχρονα. Το να ξέρεις το τέλος ενός έργου, όπως λες κι εσύ, αλλάζει τον τρόπο που το βλέπεις. Επομένως το να ξέρεις το τέλος είναι σαν να βλέπεις άλλο έργο, άρα οι δύο οπτικές δεν είναι συγκρίσιμες. Δεν είναι καλύτερα ή χειρότερα (τουλάχιστον όχι εκ των προτέρων). Γνωρίζοντας το τέλος από πριν (σε ένα έργο που δεν είναι σχεδιασμένο γι αυτό) ναι μεν μπορείς να αξιολογήσεις άλλα πράγματα, αλλά χάνεις το άμεσο συναίσθημα (και δεν εννοώ μόνο το suspense). Μέρος της τέχνης είναι να στο προκαλέσει αυτό και για μένα έχει αποτύχει αν δεν το καταφέρει. Οπότε για να έχεις the best of both worlds, γιατί να μην το δεις μία κι αν σου άρεσε να το δεις και δεύτερη. Αν ένα έργο είναι καλό, αξίζει να το δεις και δεύτερη φορά και τρίτη για να εντοπίσεις όλα αυτά που λες. Οι δεύτερες αναγνώσεις και οι αναλύσεις είναι ότι καλύτερο, αλλά ας μην υποτιμάμε και τις πρώτες αναγνώσεις. Πρώτα εντυπωσιάζεσαι από έναν Βαν Γογκ και μετά πλησιάζεις με το μικροσκόπιο για να μελετήσεις πινελιές και τεχνική. Αφού το κάνεις αυτό βέβαια, θα εκτιμήσεις τον πίνακα πιο πολύ, αλλά τίποτα δεν αντικαθιστά αυτή την πρώτη ματιά
Ωραία η απόδοση «χαλάστρες».
Γνωρίζοντας το τέλος από πριν (σε ένα έργο που δεν είναι σχεδιασμένο γι αυτό) ναι μεν μπορείς να αξιολογήσεις άλλα πράγματα, αλλά χάνεις το άμεσο συναίσθημα (και δεν εννοώ μόνο το suspense). Μέρος της τέχνης είναι να στο προκαλέσει αυτό και για μένα έχει αποτύχει αν δεν το καταφέρει.
Η θέση μου είναι ότι το καλό έργο τέχνης θα σ’ το προκαλέσει ακόμα κι αν ξέρεις την πλοκή, ενώ το κακό έργο θα γίνει (δικαίως) αφόρητο.
Μια φορά κι έναν καιρό βλέπαμε μιαν άθλια ταινία δράσης με Ρομπέν των Δασών και Βασιλιάδες Αρθούρους σ’ ένα θερινό σινεμά. Οι «ανατροπές» της πλοκής ήταν τόσο τετριμμένες που από ένα σημείο και μετά τις μάντευα και τις προανήγγειλλα στην παρέα: «Εδώ να δεις που δεν θα πει στους συντρόφους του να ρίξουν κάτω τα σπαθιά, αλλά να πολεμήσουν». «Την έχεις ξαναδεί την ταινία;» «Όχι». Στο τέλος πρόλαβαν τον «καλό» ζωντανό και τον ελευθέρωσαν, το κορίτσι είπε τελικά το ναι κτλ. Δε φχαριστηθήκαμε την ταινία, αλλά ξέραμε τουλάχιστον ότι δεν φταίγαμ’ εμείς γι’ αυτό.