Ἕκαστος τόπος ἔχει τὴν πληγήν του: ἡ Ἀγγλία τὴν ὀμίχλην, ἡ Αἴγυπτος τὰς ὀφθαλμίας, ἡ Βλαχία τὰς ἀκρίδας καὶ ἡ Ἑλλὰς τὸν πατριωτισμόν – Ἐμμανουὴλ Ροΐδης.

Ἀφορμὴ στάθηκε ἡ ἀνάρτηση «ΚΑΤΑΡΓΗΣΑΤΕ ΤΗ ΧΩΡΑ τῆς Alienellin:

Ο Θόδωρος έφτυσε πάλι την τσίχλα και μας ανακοίνωσε ότι ανέκαθεν θεωρούσε τις παρελάσεις γελοίες. Η άποψη αυτή φοριέται πολύ τελευταία. Να καταργηθούν οι παρελάσεις, η στρατιωτική θητεία και ο εθνικός ύμνος, έτσι είναι de rigueur να υποστηρίζουμε σήμερα.

Σχεδὸν ἀνέκαθεν ἀντιπαθοῦσα τὶς παρελάσεις. Ἡ τελευταία φορὰ ποὺ συμμετεῖχα σὲ τέτοια μαθητικὴ ἐκδήλωση –κληροδότημα τοῦ Μεταξᾶ– ἦταν στὸ… νηπιαγωγεῖο, ὅταν εἶχα ἀκόμη τὸ ἀκαταλόγιστο.

Ἐπίσης ποτὲ δὲν ἀνέμισα σημαῖες (κράτους, κόμματος ἢ ποδοσφαιρικῆς ὁμάδας) καὶ κοιτῶ μ’ ἔκδηλη ἀπορία ὅσους εὐφραίνονται ὅταν τὸ κάνουν.

Τοὺς ἐθνικοὺς ὕμνους τοὺς κατατάσσω μὲ βάση τὴ μουσικὴ καὶ ποιητική τους ἀξία. Ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἄποψη ὁ ὡραιότερος εἶναι τοῦ Ἰσραήλ.

Ἔχω παρατηρήσει μιὰν ἀντιστρόφως ἀνάλογη σχέση μεταξὺ ἐθνικῆς ὑπερηφάνειας καὶ ἀντικειμενικῆς πραγματικότητας. Στὴν Τουρκία, τὸν καιρὸ ποὺ οἱ τιμὲς ἄλλαζαν κάθε βδομάδα, εἶχα δεῖ σημαία ἀκόμα καὶ στὸ παράθυρο μιᾶς παράγκας. (Φαῒ εἴχανε;). Ἀντιθέτως, στὴ Γερμανία χρόνια ὁλόκληρα εἶχα νὰ δῶ σημαία, μὲ ἐξαίρεση μιὰ… γαλλικὴ στὴ σκεπὴ τοῦ κτηρίου τῶν δυνάμεων κατοχῆς. (Τώρα πιὰ βλέπεις καὶ καμιὰ σὲ μπαλκόνι ὅσο διαρκεῖ τὸ Πανευρωπαϊκὸ ἢ τὸ Μουντιάλ).

Το να μη σέβεσαι πέντε βασικά σύμβολα είναι σύμπτωμα αυτού ακριβώς του πράγματος: της γενικότερης νεοελληνικής τάσης να μη σέβεται τίποτα εκτός από την πάρτη του κι αυτή μόνο κοντόφθαλμα.

Ἔχω τὴν ἀκριβῶς ἀντίθετη ἐντύπωση: ὅτι πολλοὶ πατριῶτες τὴν πατρίδα τὴ χρειάζονται μόνο καὶ μόνο γιὰ νὰ τὴν κλέβουνε. Ἂν μᾶς κατακτήσει ἡ Τουρκία, πῶς θὰ διοριζόμαστε στὸ Δημόσιο; Πῶς θὰ γίνουμε βουλευτές; Πῶς θὰ παίρνουμε μίζες γι’ ἀμυντικὲς δαπάνες; Πῶς θὰ ἐξαπατᾶμε τοὺς συμπατριῶτες μας; Δηλαδὴ τὰ σύμβολα τῆς πατρίδας μᾶλλον τὰ ἔχει ἀνάγκη αὑτὸς ποὺ κλέβει (στὸ ὄνομα πάντα τῆς πατρίδας), παρὰ ὁ τίμιος.

Με τα λόγια σου περί Γερμανίας επιβεβαιώνεις τα δικά μου. Αν αύριο η Αυστρία έστελνε μερικά μαχητικά να κόβουν βόλτες πάνω από το κεφάλι της Άγκελα, ποια πιθανότητα δίνεις να ξαναβγούν οι σημαίες στα μπαλκόνια σας;

Οἱ σημαῖες δὲν πρόκειται νὰ ξορκίσουν τὰ μαχητικά. (Στὴ Γερμανία ὁ κόσμος δὲν πολυπιστεύει στὴν ἀποτροπαϊκὴ δύναμη τῶν φυλακτῶν). Θὰ τὰ διώξει ἡ διπλωματία, κι ἂν αὐτὴ ἀποτύχει, τότε ὁ στρατὸς, στηριζόμενος σὲ ἰσχυρὴ οἱκονομία. (Ἢ ἴσως οἱ σημαῖες νὰ ξαναβγοῦν στὰ γερμανικὰ μπαλκόνια. Ποιός ξέρει, μᾶζες εἶναι αὐτές, ὅχι τέρατα λογικῆς. Τὸ ἐρώτημα εἶναι: θὰ κάνουν καλὰ ἢ ἄσχημα νὰ τὶς ξαναστήσουν; Ἄσχημα, λέω ἐγώ, ἡ συναισθηματικὴ φόρτιση κι οἱ ὑστερικὲς ἀντιδράσεις καλὸ δὲν κάνουν).

Ἡ σημαία γιὰ μένα εἶν’ ἕνα κομμάτι πανί. Τίποτα παραπάνω. Γι’ αὐτὸ καὶ δὲν μπορῶ νὰ καταλάβω τὴ μανία μὲ τὴ σημαία τοῦ Γλέζου καὶ τοῦ Σάντα, ἢ τοῦ Σολωμοῦ Σολωμοῦ καὶ τῶν Τούρκων ποὺ τὸν ἐκτέλεσαν. Ἀξίζει νὰ ρισκάρεις τὴ ζωή σου γιὰ νὰ κατεβάσεις ἕνα κομμάτι πανί; Ἀξίζει ἕνα κομμάτι πανὶ τὴ ζωὴ ἑνὸς ἀνθρώπου, ποὺ συνεχίζεις νὰ τὸν πυροβολεῖς ἐνῶ ἔχει πέσει πληγωμένος στὸ ἔδαφος καὶ προφανῶς δὲν εἶναι πιὰ σὲ θέση νὰ ξανασκαρφαλώσει στὸν ἱστό;

Καταλαβαίνω ὅμως ὅτι γιὰ πάρα πολλοὺς ἀνθρώπους τὸ πανὶ αὐτὸ εἶναι ἱερὸ καὶ τόσο πολύτιμο ποὺ ν’ ἀξίζει νὰ δώσεις γι’ αὐτὸ ἀκόμη καὶ τὴν ἴδια σου τὴ ζωή. Κι ἀνατριχιάζω…

(Αν και δεν καταλαβαίνω γιατί θεωρείς τη Γερμανία χαρακτηριστικό παράδειγμα – δεν έχει και πολλά πράγματα που να θέλει να θυμάται από το παρελθόν της, αλλά τεσπάν).

Ἐδῶ ἔχω τρεῖς ἐνστάσεις.

  • Πρῶτον: κάθε χώρα ὀφείλει νὰ θυμᾶται τὸ παρελθόν καὶ τὸ δικό της καὶ ὅλης τῆς ἀνθρωπότητας. Ἀλλιῶς δὲν θὰ διδαχθεῖ ἀπ’ τὴν Ἱστορία καὶ θὰ εἶναι καταδικασμένη νὰ ἐπαναλάβει τὰ ἴδια λάθη.
  • Δεύτερον: ἡ Γερμανία εἶναι χώρα μὲ μεγάλο παρελθὸν κι ἐξαιρετικὴ προσφορὰ πρὸς τὴν ἀνθρωπότητα. Δὲν ἔχει λόγο νὰ μὴν τὸ θυμᾶται. Δυστυχῶς ἡ προσφορά της θὰ μείνει παντοτινὰ κηλιδωμένη ἀπ’ τ’ Ὁλοκαύτωμα. (Ἢ ἴσως κάποτε νὰ ξεχαστεῖ κι αὐτό· στὸ ἄκουσμα τῆς λέξης «Ἀθῆνα» σοῦ ‘ρχονται στὸ μυαλὸ οἱ φιλόσοφοι, οἱ τραγωδοί, οἱ ρήτορες, ὁ Παρθενῶνας — ὄχι ἡ σφαγὴ τῆς Μήλου καὶ οἱ ἄλλες θηριωδίες τοῦ Πελοποννησιακοῦ Πολέμου).
  • Τρίτον: τὸ παρελθὸν δὲν διδάσκεται μὲ παρελάσεις, σημαῖες κι ἐθνικοὺς ὕμνους, ἀλλὰ μὲ καλὸ κι ἀντικειμενικὸ μάθημα ἱστορίας, χωρὶς ἀπόκρυψη γεγονότων, χωρὶς συναισθηματικὴ φόρτιση καὶ χωρὶς παραμύθια τῆς Χαλιμᾶς μὲ Ἁγίες Λαῦρες, Κρυφὰ Σχολειὰ κτλ. Ἐδῶ ρωτᾶνε τοὺς μαθητὲς (ποὺ μόλις ἔχουν παρελάσει) τί ἑορτάζει τὸ Ἔθνος τὴν 25η Μαρτίου, κι αὐτοὶ ἀπαντᾶνε: τη νίκη κατά των Περσών ή κατά των Ιταλών. Σ’ ἐπιθεώρηση στὸ στρατό –παρεμπιπτόντως, ἀμέσως πρὶν ἀπὸ παρέλαση– κανεὶς ἀπ’ τὸ λόχο μου δὲν ἤξερε τί γιορτάζουμε τὴ 17η Νοεμβρίου κι ἕνας Δωδεκανήσιος στρατιώτης ἀπάντησε ὅτι τὸ ’40 οἱ Ἰταλοὶ μᾶς ἐπιτέθηκαν ἀπ’ τὰ Δωδεκάνησα. Ἀντιθέτως στὴ Γερμανία οἱ ἄνθρωποι διδάσκονται καὶ γνωρίζουν τὸ παρελθόν τους, τὸ πραγματικὸ παρελθόν, συμπεριλαμβανομένων τῶν μελανῶν κηλίδων. Φυσικὰ τὸ Ὁλοκαύτωμα δὲν διδάσκεται μὲ παρελάσεις. Τὸ ἀντίθετο: ξεχνιέται μὲ παρελάσεις.

Να σταματήσουμε να αυτοπροσδιοριζόμαστε ως έθνη. Να μην έχουμε διαφοροποιητικά στοιχεία, να μην έχουμε ξεχωριστή μνήμη, ιστορία, ούτε καν διαφορετική γλώσσα.

Μὰ ἡ ξεχωριστὴ μνήμη, ἱστορία καὶ γλῶσσα δὲν ἐμφανίστηκαν μαζὶ μὲ τὰ ἔθνη στὰ τέλη τοῦ 18ου αἰῶνα. Καὶ πρὶν μιλοῦσαν οἱ ἄνθρωποι χιλιάδες διαφορετικὲς γλῶσσες καὶ εἶχαν δεκάδες διαφορετικοὺς πολιτισμούς.

Αυτό βέβαια θα δημιουργούσε ένα άλφα πρόβλημα σε μερικές περιπτώσεις, Όπως στους Ολυμπιακούς, ας πούμε. Δεν θα υπήρχαν χώρες να διαγωνιστούν μεταξύ τους, αλλά καλύτερα, γιατί στα χρυσά μετάλλια δεν θα ξέρανε τι τραγούδι να παίξουνε, αφού δεν θα υπήρχαν οι εθνικοί ύμνοι. Θα μπορούσαν βέβαια να το αφήσουν στην ευχέρεια του νικητή, αλλά αυτό θα ήταν πρόβλημα αν αυτός διάλεγε χιπ-χοπ με βρομόλογα, ας πούμε.

Οἱ νεότεροι Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες εἶναι δημιούργημα τοῦ ἐθνικισμοῦ. Ὁ άθλητής ἀντὶ ν’ ἀφιερώσει τὴ νίκη του στοὺς θεούς τοῦ Δωδεκαθέου, τὴν ἀφιερώνει στὴ χώρα του. Δὲν καταλαβαίνω γιατί οἱ ἀθλητὲς πρέπει σώνει καὶ καλὰ νὰ ἐκπροσωποῦν τὴ χώρα τους καὶ ἡ ἀπονομὴ μεταλλίων νὰ συνοδεύεται ἀπ’ τὴν ἀνάκρουση τοῦ ἐθνικοῦ ὔμνου (ἢ ἄλλου μουσικοῦ κομματιοῦ). Χωρὶς φανφάρες δηλαδὴ δὲ γίνεται;

Ὡραῖα, λοιπόν. Τὰ καταργοῦμε ὅλα. Καὶ τώρα τί θὰ γένουμε χωρὶς γαλανόλευκες; Πῶς θὰ δείξουμε τὴν ἐθνική μας λεβεντοσύνη χωρὶς παρέλαση; Πῶς θὰ παιανίσουμε στὰ πέρατα τῆς γῆς τὴ δόξα τῆς πατρίδας μας χωρὶς ἐθνικὸ ὕμνο;

Στρέφοντας τὸν ἐθνικισμὸ πρὸς τὰ μέσα: ἀρχίζοντας νὰ πληρώνουμε κανονικὰ τοὺς φόρους μας, να ζητᾶμε ἀπόδειξη, νὰ κόβουμε εἰσιτήριο, νὰ μὴν πετᾶμε τὸ χαρτάκι στὸ δρόμο, νὰ μὴν καταστρέφουμε τὴ δημόσια περιουσία, νὰ εἴμαστε τίμιοι στὶς συναλλαγές μας μὲ τοὺς ἄλλους, νὰ μὴν δωροδοκούμαστε καὶ νὰ μὴν δωροδοκοῦμε, νὰ μὴν κλέβουμε ρεῦμα ἀπ’ τὴ ΔΕΗ, νὰ μὴν κάνουμε καὶ νὰ μὴν δεχόμαστε ρουσφέτι, νὰ μὴν δίνουμε καὶ νὰ μὴν παίρνουμε ἐπιδόματα δῆθεν τυφλότητος καὶ ἄσθματος.

Γιὰ ν’ ἀντιμετωπίσουμε τὴν Τουρκία χρειαζόμαστε ἰσχυρὴ οἰκονομία. Τὰ πλοῖα καὶ τὰ τεθωρακισμένα θέλουν καύσιμα γιὰ νὰ κινηθοῦν. Ποῦ θὰ τὰ βροῦμε μὲ τὸ κράτος σὲ κατάσταση χρεοκοπίας; Τὰ κανόνια θέλουν πυρομαχικά. Τ’ ἀεροπλάνα βενζίνη καὶ πυραύλους. Ποῦ θὰ τὰ βροῦμε αὐτὰ μὲ τόση φοροδιαφυγή; Ἢ θὰ καταρρίψουμε τὰ ἐχθρικὰ μαχητικὰ μόνο μὲ τὴ λεβεντιά; Ἂν ἀγαπᾶμε τόσο τὴν πατρίδα μας ὅσο λέμε, τότε γιατὶ τὴν κλέβουμε καὶ τὴν καταστρέφουμε συστηματικά;

Ἂν θέλουμε σώνει καὶ καλὰ σημαῖες, ἔχω τὴν ἑξῆς πρόταση: πάρτε τὴ φορολογική σας δήλωση –ὅπου φυσικὰ ἔχετε εὐσυνείδητα δηλώσει ὅλα σας τὰ εἰσοδήματα– καὶ συρράψετέ τη μὲ τὶς ἀποδείξεις –τὶς ὁποῖες σὰν καλοὶ πατριῶτες ποτὲ δὲν λησμονήσατε νὰ ζητήσετε– φτιάχνοτας μιὰ μεγάλη σημαία, καὶ κρεμᾶστε τη μὲ περηφάνεια στὸ μπαλκόνι. Αὐτὸς ὁ πατριωτισμός, μάλιστα.

Τέλος, ἂν ποτὲ στείλουμε ἀνθρώπους στὸ Φεγγάρι ἢ τὸν Ἄρη ἢ ἔστω ὁ στρατός μας προελάσει ξανὰ νικηφόρος μέχρι τὴν Βακτριανή, δὲν ἔχω ἀντίρρηση νὰ στήσουμε ἐκεῖ μὲ περισσὴ περηφάνεια τὴ σημαία μας. Μέχρι τότε καλὰ θὰ κάνουμε νὰ ἔχουμε περηφάνεια ἀνάλογη τῶν ἐπιτευγμάτων μας καὶ ὄχι ἀντιστρόφως ἀνάλογη πρὸς αὐτά.