Γιὰ τὴν καταγωγὴ τῆς περιβόητης ὑποτιθέμενης δήλωσης τοῦ Henry Kissinger, ὅτι γιὰ νὰ ὑποτάξει κανεὶς τοὺς Ἕλληνες πρέπει νὰ χτυπήσει τὸν πολιτισμό τους (γλῶσσα, θρησκεία κλπ.), μπορεῖ κανεὶς νὰ διαβάσει στὰ ἱστολόγια τοῦ Φειδία Μπουρλᾶ καὶ τοῦ Νίκου Σαραντάκου.

Μᾱλλον βρέθηκε στὰ Google Books ἡ ρίζα τοῦ μύθου τῆς δῆθεν ρήσης. Πρόκειται γιὰ τὸ βιβλίο τοῦ Leicester Stanhope, κόμη τοῦ Harrington, “Greece, during Lord Byron’s residence in that country, in 1823 and 1824; being a series of letters, and other documents, on the Greek revolution, written during a visit to that country,” ποὺ ἐκδόθηκε τὸ 1824 στὸ Λονδῖνο, τὸ 1825 στὸ Παρίσι καὶ τὴν ἴδια χρονιά, συμπληρωμένη, πάλι στὸ Λονδῖνο.

Πρόκειται γιὰ ἐπιστολὲς τοῦ Stanhope πρὸς τὸν John Bowring, γραμματέα τῆς φιλελληνικῆς London Greek Committee.

Ὁ Stanhope συναντήθηκε μὲ ἀρκετὸ κόσμο, μεταξὺ ἄλλων καὶ μὲ τὸν Καποδίστρια, στὸν ὁποῖον εἶναι ἀφιερωμένη ἠ συμπληρωμένη ἔκδοση τοῦ βιβλίου. Διηγεῖται λοιπόν σὲ ἐπιστολή του ἀπὸ τὴ Βέρνη μὲ ἡμερομηνία 1823-10-13 (σ. 17) πὼς:

I reached Bern on the 10th instant: Sir Thomas Maitland was there, on his way to the Ionian Isles. On my arrival at Lausanne, on the 12th, I found that the Count Capo d’Istria was living at the same inn. I sent him my letters, and he received me with great kindness. He commenced his discourse by a diplomatical and historical sketch of the modern history of Greece. He then spoke of the course pursued by Russia and England, glossing over the conduct of the former. He said that Lord Londonderry’s desire was to render Greece as insignificant and harmless as possible, and to make her people like the spiritless natives of Hindoostan; that he had recommended him to pursue an enlightened and liberal course towards the Ionian Islands; but that he (Lord L.) had not a mind to look deep into things, nor a soul to act nobly. He then began to hint at the selfish and commercial views of England.

Παρατηρεῖ κανεὶς ὅτι ὁ Καποδίστριας δὲν ἰσχυρίζεται πὼς ὁ Londonderry εἶπε πὼς θέλει νὰ ἐξουδετερώσει τὸ ἔθνος τῶν Ἑλλήνων. Πρόκειται ξεκάθαρα γιὰ κρίση τοῦ Καποδίστρια.

Δεύτερον, ἡ φρασεολογία καὶ τὸ —μὲ σημερινὰ κριτήρια ρατσιστικῆς ἀπόχρωσης— σχῆμα λόγου γιὰ τὸ Ἱνδοστὰν ἀνήκουν κι αὐτὰ στὸν Καποδίστρια.

Τρίτον, δὲν ἀναφέρεται στὰ «ἔθνη» (nations) τοῦ Ἱνδοστάν, ἀλλὰ στοὺς ἰθαγενεῖς (natives).

Τέταρτον, ὅταν διαμείφθηκε ὁ διάλογος ὁ Londonderry ἦταν πρὸ πολλοῦ νεκρός: αὐτοκτονία (1822-08-12) — τὸν ἐκβίαζαν ὡς ὁμοφυλόφιλο.

Ὁ Καποδίστριας λοιπὸν ἦταν πεπεισμένος ὅτι ὁ μακαρίτης Londonderry ἤθελε τοὺς Ἕλληνες ὅσο γίνεται ἀσήμαντους, ἀκίνδυνους καὶ νωθροὺς σὰν ἰθαγενεῖς τοῦ Ἱνδοστάν. Ὁ Καποδίστριας ἀντιθέτως ἤθελε ἡ Ἀγγλία νὰ δώσει τὰ φῶτα της στὴν Ἐλλὰδα, νὰ τὴν καταστήσει μιὰ δημοκρατικὴ καὶ φιλελεύθερη χώρα:

The Count thought our end should be to enlighten Greece, and to act upon utilitarian principles. Yes, said I, Count, but do you think that the Sainte Alliance will allow Greece to establish a virtuous republic?

Καὶ πιὸ πάνω, στὴ διήγηση τῆς συνάντησης τοῦ Stanhope μὲ τὸν Fellenberg, μαθαίνουμε γιὰ τὰ σχέδια τοῦ Καποδίστρια:

Monsieur F[ellenberg] informed me that the Count was now educating a number of Greek boys in France and Switzerland in the military art, in ancient languages, in architecture, sculpture, painting, in short, in all the sciences.

Ὁ ἀπολογισμὸς τῆς συνάντησης Stanhope-Καποδίστρια δημοσιεύθηκε καὶ ἀλλοῦ, τὸ 1824 καὶ τὸ 1825:

Προφανῶς αὐτὰ τὰ κείμενα εἶχε ὐπόψη του ὁ πρῶτος πρέσβης τῶν ΗΠΑ στὴν Ἑλλάδα Charles Tuckerman, ὅταν ἔγραφε τὸ 1872 στὸ βιβλίο του “The Greeks of to-day” (σ.132‒133):

The principle upon which the Western powers have governed Greece since her independence of the Turkish power, has been that which Pitt declared in 1792 to be “the true doctrine of balance of power”—to wit, that the power of Russia should not be allowed to increase, nor that of Turkey to decline. After the battle of Navarino, Wellington, the demigod of Englishmen, who had pronounced that victory an “untoward event,” was for making Greece “wholly dependent upon Turkey.” This idea was supported by Lord Londonderry, who wished to render Greece “as harmless as possible, and to make her people like the spiritless nations of Hindostan.” These views seem to have prevailed in effect over the liberal ideas of Palmerston, who desired to see Greece as independent of Turkey as possible.

Ἰδοὺ καὶ ἡ ἐλληνικὴ μετάφραση τοῦ 1877 (Καρόλου Τάκερμαν, Οἱ Ἕλληνες τῆς σήμερον. Μετάφρασις Ἀντωνίου Α. Ζυγομαλᾶ, σ. 110:

Ἡ ἀρχή, καθ’ ἣν αὶ τῆς Δύσεως Δυνάμεις διῴκησαν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τῆς λυτρώσεως αὐτῆς ἀπὸ τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ, ὐπῆρξεν αὐτὴ ἐκείνη, ἣν ἀνεκήρυξεν ὁ Πὶτ κατὰ το 1792 ὡς «μόνον ἀληθὲς δόγμα τῆς ἰσορροπίας» τουτέστι: «νὰ μὴ ἐπιτρέψωσιν εἰς τὴν Ῥωσσίαν νὰ αὐξηθῆ, νὰ μὴ ἀφήσωσι δὲ τὴν Τουρκίαν νὰ ἐξασθενήσῃ.» Μετὰ τὴν ναυμαχίαν τοῦ Ναυαρίνου ὁ Γουέλιγκτον, ὁ ἡμίθεος τῶν Ἄγγλων, ὁ ἀποκαλέσας τὴν νίκην ταύτην «ἀτυχὲς συμβάν,» ἐφρόνει ὅτι «ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ ἐξαρτᾶται καθ’ ὁλοκληρίαν ἀπὸ τὴν Τουρκίαν.» Τὴν ἰδέαν ταύτην ὑπεστήριζε καὶ ὁ λόρδος Londonderry, ὅστις ἐπεθύμει νὰ καταστῇ ἡ Ἑλλὰς «ὅσον οἶόν τε ἧττον ἐπικίνδυνος, ὁ δὲ λαός της μικρόψυχος ὡς τὰ ἔθνη τοῦ Ἱνδοστάν.» Αἱ ἰδέαι αὗται φαίνεται ὅτι πραγματικῶς ὑπερίσχυσαν τῶν φιλελευθέρων ἰδεῶν τοῦ λόρδου Παλμερστρῶνος, ἐπιθυμοῦντος νὰ ἴδῃ τὴν Ἑλλάδα ὅσῳ τὸ δυνατὸν μᾶλλον ἀνεξάρτητον τῆς Τουρκίας.

Μὲ τὸν Tuckerman ξεκινάει ἡ παρεξήγηση. Διαβάζοντάς τον νομίζεις πὼς πῆρε τὰ λόγια ἀπὸ τὸ στόμα τοῦ Londonderry κι ὄχι ἀπὸ τὸ νοῦ τοῦ Καποδίστρια. Ὅσο γιὰ τοὺς «ἰθαγενεῖς» (natives), μετατρέπονται σὲ «ἔθνη» (nations) καὶ τὸ ἔδαφος εἶναι πιὰ ἕτοιμο γιὰ μιὰ ἀκόμη θεωρία συνωμοσίας. Τὸ πῶς ἀπὸ τὸν Londonderry καὶ τὸν Tuckerman φτάσαμε στὸν Kissinger θὰ τὸ διαβάσετε (ἢ τὸ ἔχετε ἤδη διαβάσει) στὰ ἱστολόγια στὰ ὁποῖα ἔχω παραπέμψει.

Παρατηρῶ ὅτι πολλοὶ μῦθοι γεννιοῦνται χωρὶς πρόθεση ἐξαπάτησης, ἀπὸ παρεξηγήσεις σὰν τὴν παραπάνω. Ἕνα παράδειγμα: ψάχνοντας γιὰ τὴν ὑποτιθέμενη ρήση τοῦ Churchill

People will not say any more that the Greeks fight like heroes but heroes fight like Greeks.

βρῆκα στὴ Wikipedia παραπομπὴ σὲ συγκεκριμένο βιβλίο (μὲ τοὺς λόγους ποὺ ἐκφώνησε ὁ Churchill) καὶ συγκεκριμένη σελίδα. Κοίταξα καὶ δὲ βρῆκα τίποτα. Χάλκευση; Ὄχι. Ὁ ἀρχικὸς συντάκτης τεκμηρίωνε μιὰν ἄλλη, λιγότερο ἐντυπωσιακὴ, ἀλλὰ τουλάχιστον πραγματική, ρήση τοῦ Churchill γιὰ τοὺς Ἕλληνες:

Everyone can recall the sentiments of admiration which the heroic defense of Greece, first against the Italians and then against the German invader, aroused throughout the civilized world.

Κάποιος, φαίνεται, στὴν προσπάθειά του νὰ τεκμηριώσει τὴν ἄλλη, τὴν ἄρρητη ρήση, μετακίνησε τὴν παραπομπή καὶ τὸ κακό ἔγινε…

Advertisements